Bhagawangad  Mahant appointment : भगवानगडाच्या चतुर्थ महंतपदी कृष्णा महाराज शास्त्री विराजमान :  संतपरंपरेच्या नव्या पर्वाला सुरुवात!

डॉ. गजेंद्र बडे:ग्रामराज्य वृत्तसेवा 

पुणे, दि. २० ऑक्टोबर २०२६ :- महाराष्ट्रातील लाखो भाविकांचे श्रद्धास्थान असलेल्या श्री क्षेत्र भगवानगडाच्या चतुर्थ महंतपदी कृष्णा महाराज शास्त्री विराजमान झाले आहेत. विजयादशमीच्या शुभमुहूर्तावर मंगळवारी (दि. २० ऑक्टोबर २०२६) या गडाचे तिसरे महंत  मठाधिपती न्यायाचार्य डॉ. नामदेव महाराज शास्त्री यांच्या हस्ते धार्मिक विधी आणि मंत्रघोषात गादी हस्तांतरण सोहळा पार पडला. भगवानगडाच्या स्थापनेच्या अमृतमहोत्सवी वर्षात झालेल्या या सोहळ्यामुळे गडाच्या आध्यात्मिक परंपरेतील नव्या पर्वाला सुरुवात झाली आहे. दरम्यान भगवानगडाच्या इतिहासात पहिल्यांदाच विद्यमान महंतांनी निवृत्ती घेत नवीन उत्तराधिकारी निवडण्याची घटना घडली आहे. 

भगवानगडाचे पहिले महंत व मठाधिपती राष्ट्रसंत भगवान बाबा यांनी सन १९५१ मध्ये विजयादशमीच्या मुहूर्तावर या गडाची स्थापना केली होती. राष्ट्रसंत भगवान बाबा यांच्या निधनानंतर त्यांचे आवडते शिष्य संत भिमसिंह महाराज यांची दि.१९ जानेवारी १९६५ रोजी दुसरे महंत म्हणून निवड झाली होती. तेव्हापासून तब्बल ३८ वर्षे संत भिमसिंह महाराज हे या गडाचे महंतपदी कार्यरत होते. संत भिमसिंह महाराज यांचे नोव्हेंबर २००३ मध्ये निधन झाले आणि भिमसिंह महाराजांच्या निधनानंतर डॉ. नामदेव शास्त्री यांची गडाचे तिसरे महंत म्हणून निवड झाली होती. 

अमृतमहोत्सवी वर्षात महत्त्वपूर्ण घडामोड

अहिल्यानगर जिल्ह्यातील पाथर्डी तालुक्यात असलेल्या भगवानगडाला वारकरी संप्रदायाच्या परंपरेत विशेष महत्त्व आहे. संत भगवानबाबांनी सन १९५१ मध्ये विजयादशमीच्या दिवशी या गडाची स्थापना केली. भक्ती, ज्ञान, कीर्तन आणि प्रबोधनाच्या माध्यमातून भगवानगडाने राज्यभरातील भाविकांच्या मनात श्रद्धेचे स्थान निर्माण केले आहे. गडाच्या स्थापनेचे यंदा अमृतमहोत्सवी वर्ष आहे. या अमृतमहोत्सवी वर्षातच नव्या महंतांकडे गादीची जबाबदारी सोपविण्यात आली. त्यामुळे या वर्षाला धार्मिक आणि ऐतिहासिक महत्त्व प्राप्त झाले आहे. 

नामदेव महाराज शास्त्री यांनी निवडले उत्तराधिकारी

भगवानगडाचे विद्यमान मठाधिपती डॉ. नामदेव महाराज शास्त्री यांनी ऑक्टोबर २०२४ मध्ये कृष्णा महाराज शास्त्री यांची आपले उत्तराधिकारी म्हणून घोषणा केली होती.त्यानंतर विजयादशमीच्या मुहूर्तावर त्यांच्याकडे प्रत्यक्ष गादी हस्तांतरित करण्यात आली. गडाची आध्यात्मिक परंपरा पुढे नेणे, धार्मिक आणि सामाजिक कार्याचा विस्तार करणे व संस्थेच्या विकासाची जबाबदारी सांभाळणे आदी भूमिका नव्या महंतांकडून अपेक्षित आहेत.  

तेलंगणातून भगवानगडापर्यंतचा आध्यात्मिक प्रवास

भगवानगडाचे नवे महंत कृष्णा महाराज शास्त्री हे मूळचे तेलंगणा राज्यातील आहेत. सुमारे १७ वर्षांपूर्वी ते भगवानगडावर आले. त्यांनी पदव्युत्तर (एम.ए.) शिक्षण घेतले असून, भगवानगडावरील ज्ञानेश्वरी विद्यापीठात सुमारे बारा वर्षे राहून डॉ. नामदेव महाराज शास्त्री यांच्या मार्गदर्शनाखाली ज्ञानेश्वरीसह विविध धार्मिक ग्रंथांचा अभ्यास केला.

धार्मिक ग्रंथांचे अध्ययन, संतवाङ्मयाची परंपरा आणि आध्यात्मिक मार्गदर्शन या पार्श्वभूमीवर त्यांनी आपला प्रवास घडविला. भगवानगडाचे उत्तराधिकारी म्हणून निवड झाल्यानंतर ते पाथर्डी तालुक्यातील एकनाथवाडी येथील श्री क्षेत्र निरंजन संस्थानचे महंत म्हणूनही कार्यरत होते. 

राज्यातील दुष्काळी परिस्थितीमुळे सोहळा साधेपणाने

राज्यातील दुष्काळी परिस्थितीचे गांभीर्य लक्षात घेऊन भगवानगड संस्थानने गादी हस्तांतरण सोहळा भव्य स्वरूपात न करता साधेपणाने आयोजित करण्याचा निर्णय घेतला होता. धार्मिक विधी आणि परंपरेनुसार झालेल्या या सोहळ्यातून परिस्थितीचे भान राखण्याचा संदेशही देण्यात आला.

संतपरंपरेचा वारसा पुढे नेण्याचे आव्हान

भगवानगडाची ओळख केवळ धार्मिक स्थळ म्हणून नाही, तर संत भगवानबाबांच्या विचारांचा, भक्तिपरंपरेचा आणि समाजप्रबोधनाचा वारसा जपणारे केंद्र म्हणूनही आहे. त्यामुळे नव्या महंतांसमोर या परंपरेचे जतन करण्यासोबतच संस्थेच्या आध्यात्मिक, शैक्षणिक आणि सामाजिक कार्याला पुढे नेण्याचे आव्हान असेल.

अमृतमहोत्सवी वर्षात कृष्णा महाराज शास्त्री यांच्याकडे सोपविण्यात आलेली ही जबाबदारी भगवानगडाच्या इतिहासातील महत्त्वाचा टप्पा ठरली आहे. त्यांच्या नेतृत्वाखाली गडाची संतपरंपरा आणि समाजप्रबोधनाचे कार्य पुढील काळात कोणत्या दिशेने वाटचाल करते, याकडे भाविकांचे लक्ष असेल.

भगवानगडाचा इतिहास : धौम्यगड ते श्रद्धास्थान

अहिल्यानगर जिल्ह्यातील पाथर्डी तालुक्यात खरवंडी परिसरात वसलेले श्री क्षेत्र भगवानगड हे महाराष्ट्रातील प्रमुख धार्मिक तीर्थक्षेत्रांपैकी एक आहे. हे ठिकाण पूर्वी धौम्यगड किंवा धुम्यागड म्हणून ओळखले जात असे. संत भगवानबाबांनी या गडाचा विकास करून त्याला भक्ती, ज्ञान आणि समाजप्रबोधनाचे केंद्र म्हणून नवी ओळख दिली.

संत भगवानबाबांचे मूळ नाव आबाजी तुबाजी सानप होते. त्यांनी वारकरी संप्रदायाच्या माध्यमातून कीर्तन, प्रवचन आणि भक्तिमार्गाचा प्रसार केला. ग्रामीण भागातील समाजात शिक्षणाची जागृती व्हावी, यासाठी त्यांनी विशेष प्रयत्न केले. ‘शेत विका, पण मुलांना शिकवा’ हा शिक्षणविषयक विचार त्यांनी लोकांपर्यंत पोहोचविला. ग्रामीण भागातील मुलांना शिक्षणाची संधी मिळावी, यासाठी त्यांनी शैक्षणिक उपक्रमांनाही प्रोत्साहन दिले.

भगवानबाबांनी लोकसहभागातून धौम्यगडाचा विकास केला. दि. १ मे १९५८ रोजी तत्कालीन मुंबई प्रांताचे मुख्यमंत्री यशवंतराव चव्हाण यांच्या उपस्थितीत गडावर विठ्ठल मूर्तीची प्रतिष्ठापना झाली. याच समारंभात बोलताना यशवंतराव चव्हाण यांनी धौम्यगडाला ‘भगवानगड’ हे नाव दिले. संत भगवानबाबांच्या कार्यामुळे हा गड महाराष्ट्रातील लाखो भाविकांचे श्रद्धास्थान बनला. विशेषतः मराठवाडा आणि राज्याच्या विविध भागांतील वारकरी, भक्त तसेच ऊसतोड कामगारांच्या समुदायासाठी भगवानगडाला विशेष धार्मिक आणि भावनिक महत्त्व आहे.