Raja Kolander Serial Killer : मानवी कवट्या, गुप्त डायरी आणि डझनभर हत्या राजा कोलंदरची थरकाप उडवणारी क्राइम स्टोरी
पूर्व उत्तर प्रदेशात कधी काळी एक नाव कुजबुजत उच्चारलं जायचं – राजा कोलंदर. पोलिसांच्या फाईलमध्ये सावलीसारखा फिरणारा, मानवी कवट्यांचा संग्रह आणि कथित मांसभक्षणामुळे “मानवखाऊ” म्हणून कुप्रसिद्ध झालेल्या या आरोपीची ही थरकाप उडवणारी क्राईम स्टोरी आहे.
पत्रकार बेपत्ता, आणि रक्तरंजित कहाणीची सुरुवात
डिसेंबर २००१ मध्ये अलाहाबाद (आताचे प्रयागराज) येथील स्थानिक हिंदी दैनिक 'आज'मध्ये काम करणारे पत्रकार धीरेंद्र सिंह अचानक बेपत्ता झाले. कुटुंबीयांनी तक्रार दिल्यानंतर पोलिसांनी त्यांच्या शेवटच्या लोकेशनपासून तपास सुरू केला. कॉल डिटेल्स, शेवटचे संपर्क, आणि त्यांनी ज्या लोकांवर धारदार बातम्या केल्या होत्या, त्यांची चौकशी सुरू झाली.
तपास जसजसा पुढे गेला तसतसा संशय राजा कोलंदर आणि त्याच्या जवळच्या मंडळींकडे वळू लागला. धीरेंद्र सिंह हे काही स्थानिक गुन्हेगारी रॅकेट आणि बेकायदेशीर व्यवहारांवर सतत लिहित होते, आणि त्यावर नाराज असलेल्या काही मंडळींमध्ये कोलंदरचाही समावेश असल्याचा संशय तपासात पुढे आला.
काही दिवसांनी मध्य प्रदेशातील एका ठिकाणी पत्रकाराचा मृतदेह अत्यंत क्रूर अवस्थेत सापडला – शरीराची छेडछाड, शीर वेगळे, अवयव विकृत. ही केवळ हत्या नव्हती, तर एक संदेश देणारी, भय पसरवणारी क्रूर कारवाई असल्याचे पोलिसांना जाणवले.
डायरीतून समोर आले “१३ बळी” आणि मानवी कवट्या
धीरेंद्र प्रकरणाच्या तपासादरम्यान पोलिसांना एक डायरी सापडली – “राजा'ची डायरी”. त्यात अनेक लोकांची नावे, काही संकेत, आणि हिंसेने भरलेल्या नोंदी होत्या. पोलिसांना असे वाटले की, या प्रकरणामागे केवळ एका पत्रकाराची हत्या नसून, सलग अनेक हत्यांची थरकाप उडवणारी कथा दडलेली आहे.
तपास पुढे नेताना पोलिसांनी कोलंदरच्या शेतघर आणि इतर ठिकाणांची झडती घेतली. तिथे जे दृश्य दिसले, ते अनुभवी अधिकाऱ्यांच्याही अंगावर काटा आणणारे होते – मानवी कवट्यांचा संग्रह, वेगवेगळ्या देहावशेषांचे अवशेष आणि रक्तरंजित संकेत. विविध स्रोतांनुसार, किमान १३ ते १५ लोकांना बळी देण्यात आल्याची भीषण शंका तपासात व्यक्त झाली.
काही साक्षीदारांच्या आणि तपास अधिकाऱ्यांच्या मते, कोलंदरवर मेंदू खाल्ल्याचे, मानवी मांस खाल्ल्याचे आरोप करण्यात आले; तर काहींनी या कथांमध्ये अतिशयोक्ती व अफवांचा भाग असल्याचेही सांगितले. परंतु मानवी कवट्यांचे प्रदर्शन, भीती निर्माण करणारी त्याची बोलण्याची शैली आणि बळींच्या शरीराशी केलेली अमानुष वागणूक यामुळे त्याला “कॅनिबल” किंवा “मानवखाऊ” असा शिक्का कायमचा बसला.
२००० चा डबल मर्डर: व्यापारी आणि ड्रायव्हर गायब
हे सर्व उघड होण्याआधीच, जानेवारी २००० मध्ये लखनऊच्या नाका परिसरातून व्यापारी मनोजकुमार सिंह (वय सुमारे २२) आणि त्यांचा ड्रायव्हर रवी श्रीवास्तव बेपत्ता झाले होते. ते लखनऊहून मध्य प्रदेशातील रेवाकडे निघाले होते, मधेच काही प्रवाशांना – त्यात एका महिलेचा समावेश – गाडीत घेतल्याची माहिती नंतर मिळाली.
काही दिवसांनी प्रयागराजजवळील जंगलात दोघांचे मृतदेह सापडले. शरीरावर अनेक जखमा, देहाची झालेली विकृती, आणि घटनास्थळावरून मिळालेल्या पुराव्यांवरून हा नियोजनबद्ध खून असल्याचे स्पष्ट झाले. नंतरच्या तपासात एक कोट कोलंदरच्या घरातून सापडला, ज्यावर रायबरेलीतील टेलरचा लेबल होता आणि तो मनोजकुमार सिंह यांचाच असल्याचे जुळून आले. साक्षीदारांच्या जबाबांमधून मनोज, रवी आणि कोलंदर (तसेच त्याची पत्नी व नातेवाईक) एकाच वाहनात प्रवास करत असल्याचे समोर आले.
या प्रकरणात कोलंदर आणि त्याचा साथीदार बच्छराज (किंवा बक्शराज) कोल यांच्यावर अपहरण, डकैतीसह खून आणि पुरावे नष्ट करण्याचे गंभीर गुन्हे दाखल झाले.
न्यायालयीन लढत आणि सध्याची स्थिती
धीरेंद्र सिंह पत्रकार हत्येच्या प्रकरणात २०१२ मध्ये कोलंदर आणि त्याच्या मेव्हण्याला दोषी ठरवत न्यायालयाने शिक्षा सुनावली होती. या प्रकरणात धीरेंद्र यांची गोळ्या घालून हत्या, शरीराची छेडछाड आणि नंतर १४ मानवी कवट्या मिळाल्याचे तपासात नोंदवले गेले होते.
डबल मर्डरच्या केसचा प्रवास मात्र दीर्घ होता. तब्बल दोन दशके साक्षी, पुरावे, अपिलं, विलंब यांनंतर २०२५ मध्ये लखनऊमधील न्यायालयाने या दुहेरी हत्येच्या प्रकरणातही कोलंदर आणि बच्छराज यांना जन्मठेपेची शिक्षा सुनावली. न्यायालयाने हा गुन्हा “प्रोफेशनली एक्झिक्युटेड आणि ऑर्गनाइज्ड क्रिमिनल कॉन्सपिरसी” असल्याचे मत नोंदवत, दोघांवर दंड ठोठावला आणि त्यातील काही हिस्सा पीडित कुटुंबांना देण्याचा आदेश दिला.
सध्याची स्थिती: आजच्या घडीला राजा कोलंदर जिवंत असून, भारतातील एका कारागृहात जन्मठेपेची शिक्षा भोगत आहे; त्याचे अचूक लोकेशन सुरक्षेच्या कारणास्तव उघड केले जात नाही असे विविध अहवालांमधून समोर येते. २००० आणि २००१ मधील हत्यांबाबतच्या शिक्षा पूर्ण झाल्यावरही त्याच्याविरोधात इतर गुन्ह्यांच्या चौकशा आणि न्यायालयीन प्रक्रियांचे धागे अधूनमधून समोर येतच राहतात.
“मानवखाऊ”च्या कहाणीमागचे मानसशास्त्र
कोलंदरचा भूतकाळ पाहिला तर तो पूर्व उत्तर प्रदेशातील कोल आदिवासी समाजातून आलेला, ऑर्डनन्स फॅक्टरीत काम केलेला, मध्यमवर्गीय पार्श्वभूमीचा माणूस होता. पण त्याच्या मनात सत्ता, वर्चस्व आणि भीती निर्माण करण्याची विकृत भूक वाढत गेली. काही अहवालांनुसार, त्याला स्वतःला “राजा” समजवून घ्यायला, इतरांवर नियंत्रण ठेवायला आणि आपला दबदबा कायम ठेवायला क्रौर्याचा मार्ग सोपा वाटू लागला.
तपास अधिकाऱ्यांच्या अनुभवात, कोलंदर आपल्या बळींची निवड विचारपूर्वक करीत असे – ज्यांच्याकडे पैसा आहे, संपर्क आहे, किंवा जे त्याच्या गुन्हेगारी जाळ्याला धोका ठरू शकतात, अशांना टार्गेट करण्याचा पॅटर्न दिसून आला. काही प्रकरणांत सूड, काही प्रकरणांत आर्थिक फायदा, तर काहींमध्ये केवळ भीती पसरवण्याचा हेतू दिसतो.
“कॅनिबलिझम”च्या चर्चा – म्हणजे मेंदू उकडून खाल्ला, मांस खाल्ले – याबाबत सर्वच स्रोत एकमताचे नाहीत. काहींनी हे अतिशयोक्ती असल्याचे म्हटले, तर काहींनी पोलिसांसमोर दिलेल्या जबाबात विचित्र विधींविषयी संकेत दिल्याचा उल्लेख केला आहे. मात्र मानवी कवट्यांचा संग्रह आणि देहाची झालेली अमानुष विटंबना यामुळे, लोकांच्या मनात तो “मानवखाऊ” म्हणूनच ठसला.
आता सर्वांनी विचार करायला हवे असे काही मुद्दे
- तक्रार दुर्लक्ष केल्याचा धोका: धीरेंद्र सिंह आणि इतर पीडितांबाबत सुरुवातीच्या तक्रारी, बेपत्ता नोंदी यांना जर सुरुवातीपासूनच अत्यंत गांभीर्याने हाताळले असते, तर काही बळी वाचू शकले असते का, हा प्रश्न समाजासमोर उभा राहतो.
- गावांकडील कायदा-सुव्यवस्था: ग्रामीण आणि लहान शहरांतील पोलिस यंत्रणा, तांत्रिक साधनांची उपलब्धता आणि प्रशिक्षित तपास अधिकाऱ्यांची कमतरता अशा प्रकरणांना ओळखण्यात उशीर करते का, यावर व्यवस्था म्हणून विचार करण्याची गरज आहे.
- पत्रकार आणि व्हिसलब्लोअर्सची सुरक्षा: धीरेंद्र सिंह यांच्यासारखे स्थानिक पत्रकार अनेकदा धोकादायक विषयांवर निर्भीडपणे लिहितात. त्यांची सुरक्षा, त्यांच्यावर होणाऱ्या धमक्या गंभीरपणे घेणे, आणि विशेष प्रोटेक्शन यंत्रणा उभारणे ही समाज आणि शासनाची सामाईक जबाबदारी आहे.
- बळींच्या कुटुंबांची पुनर्वसन व्यवस्था: दोन दशकांहून जास्त काळ न्यायाच्या प्रतिक्षेत राहिलेल्या कुटुंबांना केवळ शिक्षा नव्हे, तर मानसिक आणि आर्थिक आधारही तितकाच महत्त्वाचा आहे. आजच्या न्यायसरणीत पीडित कुटुंबांच्या पुनर्वसनाला कितपत प्राधान्य दिले जाते, हेही पाहणे आवश्यक आहे.
- गुन्हेगारांच्या मानसशास्त्राचा अभ्यास: अशा प्रकरणांमधून केवळ भयानक किस्से सांगण्याऐवजी, मानसशास्त्र, सामाजिक स्थिती, बालपणीचा हिंसक/अपमानाचा अनुभव, आणि प्रणालीतील त्रुटी यांचा अभ्यास करून भविष्यकाळात अशी विकृती टाळता येईल का, हा प्रश्न गंभीर आहे.
- आपली वैयक्तिक जागरूकता: प्रवास, सोशल नेटवर्किंग, आर्थिक व्यवहार, आणि संवेदनशील माहिती हाताळताना आपण किती सजग असतो? अनोळखी लोकांवर, अचानक जवळीक साधणाऱ्या लोकांवर किंवा प्रभावशाली वाटणाऱ्या व्यक्तींवर किती लवकर विश्वास ठेवतो, यावरही प्रत्येकाने स्वतःला प्रश्न विचारायला हवा.
