Kanpatimar Shankariya Serial Killer Crime Story: २५व्या वर्षी ७० हत्यांनी थरारवलेलं राजस्थान, कोण होता ‘कानपटी मार’ शंकरिया?
राजस्थानच्या श्रीगंगानगर परिसरातील एका साध्या गुरुद्वार्यातून ७०च्या दशकात सुरू झालेला तपास देशातील सर्वात भयानक सिरीयल किलरपैकी एकाला फाशीपर्यंत घेऊन जाईल, अशी कल्पनाही तेव्हा कुणाला नव्हती. २५व्या वर्षी ७० हत्यांनी थरारवलेलं राजस्थान. कोण होता ‘कानपटी मार’ शंकरिया आणि त्याने निष्पापांना का मारलं? पूर्ण खरी कहाणी वाचा.
गुरुद्वार्यातील रक्तरंजित पहाट
१९७० च्या दशकातील एक पहाट. श्रीगंगानगरजवळील एका गुरुद्वार्यात रोज साफसफाई करणारा श्यामसिंग नेहमीप्रमाणे सकाळची सेवा करण्यासाठी पोहोचतो. दरवाजा बंद, आत पूर्ण शांतता – त्याला वाटते, सेवेकरी अजून झोपेत असतील. पण दरवाजा उघडताच समोरचे दृश्य पाहून त्याचे पाय सुन्न होतात – तीनही सेवेकरी आपल्या खाटांवर रक्ताच्या डोहात बेशुद्धावस्थेत पडलेले. सगळीकडे पसारा, मोडलेले कुलूप, फोडलेल्या पेट्या आणि भिंतींवर उडालेला रक्ताचा शिडकावा दिसतो.
गावात परत येऊन श्यामसिंग ही माहिती देतो, लोक धावत गुरुद्वार्यात पोहोचतात तेव्हा एक सेवेकऱ्याचा मृत्यू झालेला असतो; उरलेल्यांना घाईघाईने रुग्णालयात हलवले जाते, पण रस्त्यात आणखी एकाचा जीव जातो. जिवंत राहिलेल्या वजीरसिंगला डोळ्यांनी काही दिसत नसते, त्यामुळे तो हल्लेखोराला ओळखू शकत नाही, मात्र कानाच्या खाली झालेल्या जबर माराची वेदना तो स्पष्ट सांगतो.
“कानपटी मार”चा पॅटर्न – ७० पेक्षा जास्त प्रकरणे
तपासासाठी आलेल्या पोलिसांना तिन्ही सेवेकऱ्यांवर एकाच ठिकाणी – कानाखाली – केलेल्या भयानक घावांनी धक्का बसतो. कारण याआधी राजस्थान, हरियाणा आणि पंजाब या भागांत अशाच पद्धतीने – कानाखाली हातोड्याने किंवा जड वस्तूने प्रहार करून – ७० हून अधिक लोकांचे मृतदेह सापडले होते. सर्व घटना रात्री, बहुतेक वेळा लोक गाढ झोपेत असताना घडत होत्या, आणि कुणालाही काही कळत नव्हते.
या रहस्यमय हत्यांचा धागा एकत्र गुंफला गेल्यावर लोकांनी या अदृश्य मारेकऱ्याला नाव दिले – “कानपटी मार”, म्हणजे कानाखाली घाव घालणारा. गावोगाव दहशत इतकी वाढली की सूर्यास्त होताच लोक घरात कुलूप लावू लागले, संपूर्ण कुटुंब एका खोलीत झोपू लागले आणि रात्री कोणी बाहेर पडण्याचे धाडस करत नव्हते. काहींनी तर अफवा पसरवली की हा मनुष्यच नाही, एखादा भूत‑प्रेत गावात फिरत आहे.
शंकर प्रजापतीचे बालपण आणि गुन्हेगारीकडे घसरगुंडी
या मालिकेच्या केंद्रस्थानी होता जयपूरमध्ये १९५२ च्या सुमारास जन्मलेला शंकर शंकरिया, नंतर कुख्यात झालेला “कानपटीमार शंकरिया”. मध्यमवर्गीय कुटुंबात जन्मलेल्या या मुलाबद्दल आई‑वडिलांच्या अपेक्षा मोठ्या – शिक्षण करून मोठा माणूस व्हावा, अशी स्वप्ने त्यांनी पाहिली होती. पण लहानपणापासूनच शंकरचा स्वभाव इतर मुलांपेक्षा वेगळा; अभ्यासात रस नसलेला, फाजील, आणि नियम मोडण्यात थ्रिल मानणारा.
हळूहळू तो शाळेकडे पूर्णपणे पाठ फिरवतो. घरच्यांनी त्याच्यावरचा खर्च कमी केला, “हा काही सुधारणार नाही” असे समजून त्याला स्वतःच्या भरवशावर जगायला सोडून दिले. पैशांची गरज भागवण्यासाठी शंकरने छोट्यामोठ्या चोरीकडे वळून मंदिरातील दानपेट्या, शेजाऱ्यांच्या घरातील पैसे‑वस्तू चोरायला सुरुवात केली. अनेक वेळा रंगेहाथ पकडल्यावर शेजाऱ्यांनी आणि गावकऱ्यांनी त्याला बेदम मार दिला, पण त्याचा काहीच परिणाम झाला नाही.
सततच्या चोरीमुळे कुटुंबाची अब्रू घालवू लागल्यावर प्रजापती कुटुंबाने जयपूर सोडून श्रीकरणपूरला रहायला जाण्याचा निर्णय घेतला; नवे गाव, नवे लोक – इथे शंकर सुधरेल, अशी पालकांची शेवटची आशा. पण इथेही त्याने चोरी सोडली नाही. वारंवार पकडला जाऊनही किरकोळ गुन्हा म्हणून सुटका होत राहिली आणि स्थानिक समाजाने त्याला कायमचा “गुन्हेगार” हा शिक्का मारला. गुन्हेगारी अभ्यासात सांगितल्या जाणाऱ्या ‘लेबलिंग थिअरी’ नुसार, एखाद्याला गुन्हेगाराचे लेबल लावले की तो पुढे खरोखरच मोठा गुन्हेगार होण्याची शक्यता वाढते – शंकरच्या बाबतीत हे अक्षरशः खरे ठरले.
चोरीवरून थेट हत्येकडे
श्रीकरणपूरमध्ये कुटुंबाशी नातं तुटल्यावर शंकर घर सोडून मजुरी करू लागला. याच दरम्यान त्या भागात सलग पाच हत्यांच्या बातम्या समोर आल्या – सर्व पीडितांच्या डोक्यावर किंवा कानाखाली जड हत्याराने प्रहार, कोणताही साक्षीदार नाही, कोणताही ठोस पुरावा नाही. काही काळ तपास करूनही पोलिसांच्या हातात धागादोरा न लागल्याने हे प्रकरण हळूहळू थंडावले.
थोड्याच काळात राजस्थानच्या इतर भागांत, नंतर हरियाणा‑पंजाबमध्येही अशा प्रकारच्या हत्यांची मालिका सुरू झाली – विशेष म्हणजे बहुतेक पीडितांना कानाखाली किंवा मस्तकावर एका घावात ठार केले गेले होते. १९७० च्या दशकात अशा अंदाजे ७०–७२ हत्यांची नोंद झाली; पुढे अधिकृत कबुलीतही शंकरियाने किमान ७० लोकांना मारल्याचे सांगितले आहे.
तपासाला कलाटणी देणारी गुरुद्वार्यातील केस
गुरुद्वार्यातील हल्ल्यानंतर स्थानिक, विशेषतः शीख समाज संतप्त झाला; धार्मिक स्थळी झालेल्या या भीषण कृत्याने प्रशासनावर प्रचंड दबाव निर्माण झाला. परिणामी, त्या काळचे वरिष्ठ अधिकारी आणि श्रीगंगानगरचे पोलीस अधीक्षक “कानपटी मार” प्रकरणावर विशेष पथक तयार करून तपासाला लागले.
पाहणीदरम्यान पोलिसांना जबरदस्तीने उघडलेले दरवाजे, फोडलेली कुलूपे आणि उचापतीनंतर पसारा झालेला माल दिसला; म्हणजेच हेतू केवळ हत्या नसून चोरीसुद्धा होती, हे स्पष्ट झाले. तुटलेल्या टीनच्या पेटीवर रक्ताळलेले बोटांचे ठसे आणि जमिनीवर रक्त लागलेले पावलांचे ठसे मिळाले; हे सर्व नमुने जप्त करून फिंगरप्रिंट ब्युरोकडे पाठवण्यात आले. त्या काळी फॉरेन्सिक सुविधा मर्यादित असल्याने यातून तात्काळ काही निष्पन्न झाले नाही, आणि पोलिसांना पारंपरिक चौकशीच्या पद्धतींकडे वळावे लागले.
याच वेळी शाहडूलमधील एका व्यक्तीने पोलिसांना माहिती दिली की हल्ल्याच्या रात्री त्याने रेल्वे रुळांवरून शहराकडे येणाऱ्या एका अनोळखी माणसाला पाहिले होते. लहान शहरात सर्वजण एकमेकांना ओळखत असल्याने हा नक्की बाहेरचा असल्याची खात्री त्याला होती. या धाग्याने एसपीने स्थानिक स्टेशन मास्टरकडे चौकशी केली आणि समजले की त्याच रात्री शाहडूलहून पंजाबातील भटिंडा येथे एका व्यक्तीने तिकीट घेतले होते; योगायोग असा की भटिंडा आणि आसपासच्या भागातदेखील कानाखाली घाव देऊन केलेल्या हत्यांच्या तक्रारी नोंद झालेल्या होत्या.
स्केच, साक्षीदार आणि अखेरचा सापळा
तीन राज्यांच्या सीमारेषांवर पसरलेल्या गुन्ह्यांमुळे पोलिसांमधील समन्वय साधणे मोठे आव्हान होते. तरीही तपास अधिकाऱ्यांनी वेगळा मार्ग अवलंबला – हल्ल्यातून कसाबसा बचावलेले जिवंत साक्षीदार वेगवेगळ्या खोलीत बसवून त्यांचे निवेदन घेतले गेले आणि स्वतंत्र स्केच आर्टिस्टकडून संशयिताचे चेहरे काढून घेण्यात आले. आश्चर्याची गोष्ट म्हणजे सर्वांचे वर्णन जवळजवळ सारखेच निघाले – बारीक बांध्याचा माणूस, रात्री अंगावर चादर किंवा ब्लॅंकेट घेऊन फिरणारा. शेवटी या सर्व स्केचमधून एक अंतिम स्केच तयार करून राजस्थान, हरियाणा आणि पंजाबमधील सर्व पोलिस ठाण्यांमध्ये पाठवण्यात आले.
महिने महिने तपास चालू राहिला; दरम्यान हत्यांची तीव्रता कमी झाली, पण पोलिसांना अपेक्षित सफलता मिळत नव्हती. अखेर एका दिवशी भटिंडा रेल्वे स्टेशनवर स्केचमधील व्यक्तीसारखा दिसणारा एक रिक्षाचालक दिसल्याची खबर पोलिसांना मिळाली आणि ३ जून १९७४ रोजी त्या माणसाला ताब्यात घेण्यात आले. त्याचे नाव नोंदले गेले – रतनलाल.
शोधात पुढे समजले की रतनलाल प्रत्यक्षात श्रीकरणपूरचा रहिवासी शंकर शंकरिया (किंवा शंकर प्रजापती) च होता, जो काही वर्षांपूर्वी चोरी आणि वादांमुळे गावातून निघून गेला होता. श्रीकरणपूरात परत नेल्यावर शेजाऱ्यांनी त्याला लगेच ओळखले आणि पोलिसांना सांगितले की त्याच्या घराजवळ काही वर्षांपूर्वी पाच हत्यांची मालिका घडली होती, ज्यात सर्वांना कानाखाली घाव देऊन मारले गेले होते.
थरकाप उडवणारी कबुली आणि न्यायालयीन निकाल
सुरुवातीच्या चौकशीत शंकरने अर्धवट उत्तरं दिली, पण पोलिसांनी पुराव्यांच्या आधाराने कोंडीत पकडल्यावर त्याने असा खुलासा केला की खुद्द तपास यंत्रणेलाही धक्का बसला –
“मी पाच‑दहा नाही, किमान बहात्तर लोकांना मारलं आहे.”
काही हल्ल्यांत लोक कसाबसे वाचले, तर अनेक प्रकरणांमध्ये तक्रारही नोंदली गेली नाही, असे त्याने सांगितले.
तो ठराविक एकच हत्यार वापरत नसल्याचे त्याने सांगितले; हातात जे मिळेल – हातोडा, जड काठी, लोखंडी रॉड – त्याने एका घावात कानाखाली किंवा डोक्यावर प्रहार केला. रक्त तोंड‑नाकातून वाहत असताना, श्वास हळूहळू थांबताना त्याला “एक वेगळाच आनंद” मिळत असल्याची वीभत्स कबुली त्याने दिली.
प्रकरण सत्र न्यायालयात गेले तेव्हा एकही वकील शंकरची बाजू मांडण्यास तयार नव्हता; अखेर एका तरुण वकीलाने हे काम स्वीकारले, पण न्यायालयात शंकरने स्वतःच सर्व गुन्ह्यांची कबुली दिली. “मी पोलिसांना आणि स्वतःलाही थकवून टाकलं आहे, आता काही लपवायचं नाही” असा त्याचा सुर होता. काहीच महिन्यांत सुनावणी पूर्ण होऊन त्याला फाशीची शिक्षा ठोठावण्यात आली; पुढे उच्च न्यायालय आणि सर्वोच्च न्यायालयानेही हीच शिक्षा कायम ठेवली. १६ मे १९७९ रोजी जयपूर कारागृहात त्याला फाशी देण्यात आली.
फाशीपूर्वी त्याचे शेवटचे शब्द होते –
“मी विनाकारण लोकांची हत्या केली आहे, माझ्यासारखा कुणी होऊ नये.”
अनेक वर्षे राजस्थानातील गावांमध्ये “रात्री बाहेर जाऊ नकोस, कानपटी मार फिरतोय” अशी भीतीदायक वाक्ये पालक मुलांना समजावणीसाठी वापरत होते.
मनोविकृतीचा अंधार आणि आपल्या समाजासमोरील प्रश्न
तपासादरम्यान शंकरियाने सांगितलेल्या एका गोष्टीने सर्वांना अस्वस्थ केले – त्याला लोकांचे किंचाळणे, मृत्यूच्या आधीचा आक्रोश हा “गीतासारखा” वाटायचा; हत्येचा थरार त्याच्यासाठी व्यसन बनला होता. पैशासाठी हत्या ही गोष्ट एका टप्प्यानंतर दुय्यम ठरली आणि निष्पाप माणसांचा जीव घेणे हेच त्याचे मुख्य ‘काम’ बनले.
मानसशास्त्रीय विश्लेषणात तज्ज्ञांचे मत आहे की बालपणातील दुर्लक्ष, पालकांकडून न मिळालेला भावनिक आधार, सततची मारहाण आणि समाजाकडून गुन्हेगार म्हणून लावलेले कायमचे लेबल – या सगळ्यांनी मिळून त्याच्यातील विकृत प्रवृत्तीला खतपाणी घातले. परिणामी, एका मध्यमवर्गीय घरातला “अपयशी मुलगा” पुढे ७० हून अधिक निष्पाप लोकांचा प्राणघातक सिरीयल किलर बनला.
आज, अनेक तज्ञ या केसकडे फक्त भयानक कथा म्हणून न पाहता काही मोठे प्रश्न विचारायला भाग पाडतात –
❓ आपण मुलांच्या मानसिक आरोग्याकडे, वर्तनातील लहान‑लहान हिंसक संकेतांकडे खरंच पुरेसं लक्ष देतो का?❓ गुन्हेगाराला कायमचे लेबल लावून आपण त्याला सुधारण्याची शेवटची संधी स्वतःच हिरावून घेतो का?❓ आणि सर्वात महत्त्वाचं – जर आजच्या सोशल मीडिया आणि माहितीच्या युगात असा “कानपटी मार” जन्माला आला, तर आपण त्याला खरंच वेळेत थांबवू शकू का, की पुन्हा ७० निरपराध जीव गमावल्यानंतरच जाग येईल?
हीच खरी वेळ आहे की आपण या प्रकरणाकडे केवळ थरारक गुन्हेगारी कथा म्हणून न पाहता, समाज म्हणून स्वतःकडे आरसा धरून खोलवर विचार केला पाहिजे.
