Ranga–Billa Case Crime Story: दिल्ली हादरवणारे गीता‑संजय अपहरण आणि खून – दोन निरागस जीव आणि एका शहराची हरवलेली निरागसता
दिल्लीतील रंगा–बिल्ला केस मध्ये १४ वर्षांची गीता आणि १६ वर्षांचा संजय यांचं थरारक अपहरण, बलात्कार आणि दुर्मिळ झालेला खून – त्या रात्री नेमकं काय घडलं, पोलिस तपास, कोर्टरूममधला संघर्ष आणि संपूर्ण भारत हादरवणारा हा गुन्हा, सुरुवातीपासून शेवटपर्यंत जाणून घ्या.
Jun 24, 2026 - 20:13
Updated: Jun 24, 2026 - 20:16
१९७८ चा ऑगस्ट महिना, देशाची राजधानी दिल्ली बाहेरून शांत दिसत होती; पण एका पावसाळी रात्री घडलेल्या घटनांनी शहराच्या अंतःकरणात कायमची जखम कोरली. नौदल अधिकारी कॅप्टन मोहन राम चोप्रा यांची मुलं – १६ वर्षांची गीता आणि १४ वर्षांचा संजय – घरातून रेडिओ कार्यक्रमासाठी आनंदाने निघाली, आणि काही तासांत संपूर्ण राष्ट्राला हलवणाऱ्या “रांगा‑बिल्ला” प्रकरणातील केंद्रबिंदू बनली.
त्या काळात पावसात लिफ्ट घेणं किंवा अनोळखी कारमध्ये बसणं फारसं धोकादायक मानलं जात नव्हतं; समाजात अनोळखी व्यक्तीवरही एक प्रकारचा सहज विश्वास होता. हीच निष्पाप सवय – आणि दोन गुन्हेगारांची क्रूरता – मिळून गीता‑संजयच्या आयुष्याचा शेवट ठरवणारी ठरली.
‘युवा वाणी’चा उत्साह, काळजीत बदललेला संध्याकाळ
२६ ऑगस्ट १९७८ रोजी संध्याकाळी गीता आणि संजय ऑल इंडिया रेडिओवरील ‘युवा वाणी’ कार्यक्रमात सहभागी होण्यासाठी घरातून निघाले. पाऊस जोरात होता, अंतरही बरंच होतं; त्यामुळे त्यांनी आधी थोडं पायी चालत एक मोहरी रंगाची फियाट कार चालवणाऱ्या अनोळखी व्यक्तीकडून लिफ्ट घेतली.
घरी रेडिओसमोर उत्सुकतेने बसलेले कॅप्टन मोहन आणि त्यांची पत्नी मुलांचा आवाज ऐकण्याची वाट पाहत होते; पण कार्यक्रमभर गीता‑संजयचा आवाज ऐकू आला नाही. नियोजित वेळी स्टेशनबाहेर गेल्यावर मुलं दिसली नाहीत; नोंदणी वहीत नाव नव्हतं – म्हणजे ते रेडिओ स्टेशनपर्यंत पोहोचलेच नव्हते. रातोरात पोलिसात तक्रार, नातेवाईकांकडे फोन, मित्रांकडे चौकशी – सगळं करूनही मुलांचा काहीच ठावठिकाणा लागत नव्हता.
दिल्ली रीजमध्ये सापडलेले शव आणि उघड झालेले भयावह सत्य
दोन दिवसांनी, २८ ऑगस्टच्या सायंकाळी, एका गुराख्याला दिल्ली रीज परिसरातील झुडपांत दोन सडलेली शवं दिसली. पोलिसांनी कॅप्टन मोहन यांना ओळख पटवण्यासाठी बोलावलं, आणि सर्वात भयानक संशय सत्यात उतरला – ती शवं गीता आणि संजयचीच होती.
पोस्टमॉर्टेम अहवालात दोघांच्या मृत्यूचं प्रमुख कारण गळा आवळणं असल्याचं नोंदवलं गेलं; गीताच्या शरीरावर अनेक वार आणि लैंगिक अत्याचाराचे स्पष्ट पुरावे होते, तर संजयवरही तलवारीसारख्या धारदार शस्त्राने अनेक घाव केले होते. दोन दिवसांपूर्वी घरातून कार्यक्रमासाठी निघालेल्या दोन निरागस मुलांची अशी मिळालेली शेवटची भेट संपूर्ण देशाला स्तब्ध करून गेली.
नागरिकांनी दिले वेळेवर इशारे, तरीही प्रणालीने केली चूक
या केसचा सर्वात कडू आणि वेदनादायक भाग म्हणजे – घटना घडत असतानाच काही जागरूक नागरिकांनी पोलिसांना इशारे दिले होते, पण त्या हाका वेळेवर उपयोगात आणल्या गेल्या नाहीत.
- गोल डाकखाना परिसरातील साक्षीदारांनी एका मोहरी रंगाच्या फियाट कारमध्ये दोन पुरुषांसोबत दोन मुलं झटापट करताना पाहिली; कारमधून “बचाओ, बचाओ” अशा मुलीच्या हाका ऐकू आल्याचं त्यांनी पोलिसांना सांगितलं.
- दुसऱ्या साक्षीदाराने कारचा नंबर नीट पाहून ‘HRK 8930’ असा पोलिसांना कळवला, पण पोलिसांनी तो चुकीने ‘MRK 8930’ असा नोंदवला, आणि कार शोधण्यासाठी सुरुवातीचं शोधकार्य चुकीच्या नंबरवर सुरू झालं.
फक्त या दोन चुकांमुळे – चुकीचा नंबर, आणि हाका ऐकूनही कारवर तातडीने परिणामकारक कारवाई न होणं – गीता‑संजयला वाचवण्याची शक्यता मोठ्या प्रमाणात कमी झाली. आज या केसवर लेख, पुस्तके आणि संशोधन करणारे अभ्यासकही याला “सिस्टिमिक फेल्युअर” चा क्लासिक उदाहरण म्हणून पाहतात.
मोहरी रंगाची चोरलेली फियाट: गुन्ह्याचा सर्वात महत्त्वाचा पुरावा
तपास चालू असताना माजलिस पार्कजवळ मोहरी रंगाची एक फियाट कार संशयास्पद अवस्थेत सोडून दिलेली आढळली. चौकशीत समजलं की ही कार एका हॉटेलबाहेरून चोरीला गेलेली होती; कार मालकाची नोंद आणि चोरीचा दिवस‑वेळ हे सर्व गीता‑संजय बेपत्ता होण्याच्या वेळेशी जुळत होते.
फॉरेन्सिक तपासात कारच्या आतल्या मातीचे नमुने, रक्त, केसांचे तुकडे आणि इतर पदार्थ दिल्ली रीज परिसरातील शव सापडलेल्या ठिकाणाशी जुळत असल्याचं उघड झालं. कारमध्ये सापडलेल्या थोटक्यांवरून आणि ठश्यांवरून संशयितांचा प्रोफाइल तयार होत होता – आधुनिक फॉरेन्सिक सायन्सचा वापर त्या काळात भारतीय तपास यंत्रणेसाठी एक महत्त्वाचा टप्पा मानला जातो.
बनावट नावांनी हॉस्पिटलमध्ये आलेले दोन ‘पीडित’
ज्या संध्याकाळी गीता‑संजयचे अपहरण झालं, त्याच रात्री वेलिंग्टन (राम मनोहर लोहिया) हॉस्पिटलमध्ये दोन पुरुष ‘दरोड्याचे बळी’ म्हणून दाखल झाले. त्यांनी स्वतःची ओळख “विनोद कुमार” आणि “हरभजन सिंह” अशी सांगितली, आणि “चोरांनी कार चोरली, डोक्यात लोखंडी रॉडने मारलं” असा कथा सांगितली.
हॉस्पिटलमध्ये तैनात पोलिसांनी त्यांना कथित घटनास्थळी नेऊन पाहणी केली; तिथे ना रक्त, ना संघर्षाचे पुरावे दिसत होते. दोघांनी दुसऱ्या दिवशी रिपोर्ट देऊ असा शब्द देऊन निघून गेले, पण कधीच परत आले नाहीत; पुढे साक्षीदारांच्या वर्णनाशी आणि कारच्या पुराव्यांशी त्यांचा हुलिया जुळत असल्याचं लक्षात आलं, आणि तपासात त्यांच्यावरचा संशय पक्का झाला.
गुन्हेगार कोण? – कुलजीत उर्फ रांगा आणि जसबीर उर्फ बिल्ला
तपासात हळूहळू दोन नावं पुढे आली – कुलजीत सिंह उर्फ रांगा आणि जसबीर सिंह उर्फ बिल्ला. दोघं आधीपासून गुन्हेगारी जगतात सक्रिय होते; चोरी, लूट आणि विविध बेकायदेशीर कामांमधून त्यांचा ‘करिअर’ तयार झाला होता.
ते प्रथम मुंबईत सक्रिय होते आणि नंतर दिल्लीला आले; इथे त्यांनी मोहरी रंगाची फियाट कार हॉटेलबाहेरून चोरली आणि संपन्न दिसणाऱ्या एखाद्या व्यक्तीचं अपहरण करण्याचा प्लॅन केला. नियतीने त्यांना दोन किशोरवयीन मुलं दिसली – आणि त्यांनी त्यांना खंडणीच्या हेतूने टार्गेट केलं.
कारमधील संघर्ष, बुद्धा जयंती पार्कजवळील क्रूरता
कारमध्ये बसल्यानंतर रांगा‑बिल्लाने आतले दरवाज्याचे हँडल काढून टाकले, जेणेकरून मुलांना बाहेर पडता येऊ नये. गीता‑संजयच्या कपड्यांवरून आणि बोलण्यावरून ते सधन, सुशिक्षित कुटुंबातील असल्याचं स्पष्ट होतं; त्यामुळे खंडणीची कल्पना बिल्लाला आकर्षक वाटत होती.
मुलांना काहीतरी चुकीचं घडत असल्याची जाणीव होताच कारमध्ये झटापट सुरू झाली; आसपासच्या लोकांनी ही झटापट आणि मदतीच्या हाका पाहिल्या‑ऐकल्या. शेवटी कार बुद्धा जयंती पार्कजवळच्या सुनसान परिसरात थांबली; इथे दोघांनी संजयला आईसक्रीम देत त्याला शांत ठेवण्याचा प्रयत्न केला, गप्पांमधून त्यांच्या वडिलांचा नौदल अधिकारी असल्याचं समजलं आणि यानंतर खंडणीच्या प्लॅनवर ते स्वतःच द्विधा मनस्थितीत गेले.
रांगा‑बिल्लाच्या कबुलीजबाबांत पुढच्या घटनेच्या तपशीलात थोडे फरक असतानाही, चित्र एका गोष्टीवर एकमत दाखवतं – या निरागस मुलांवर अवर्णनीय क्रूरता करण्यात आली. संजयवर धारदार शस्त्राने सलग घाव करून हत्या करण्यात आली; गीतावर लैंगिक अत्याचार करून, तिच्या प्रतिकारानंतर तिलाही तलवारीच्या वारांनी मारण्यात आलं.
तिहारची फाशी आणि राष्ट्रीय स्तरावर कायम राहिलेली आठवण
या गुन्ह्याने दिल्लीसह संपूर्ण देशात तीव्र संताप उसळला; माध्यमांनी, नागरी संघटनांनी आणि नागरिकांनी सतत दबाव टाकत न्याय मागितला. अखेरीस एका अतिरिक्त सत्र न्यायाधीशाने रांगा आणि बिल्लाला अपहरण, खून, बलात्कार अशा अनेक कलमांत दोषी ठरवत फाशीची शिक्षा सुनावली.
दोघांना तिहार जेलमध्ये हलवण्यात आलं आणि ३१ जानेवारी १९८२ रोजी त्यांची फाशी अंमलात आली. तिहारवरील पुस्तक ‘ब्लॅक वॉरंट’मध्ये वर्णन केल्याप्रमाणे, रांगा ने फाशीपूर्वी “जो बोले सो निहाल, सत श्री अकाल” अशी घोषणा केली, तर बिल्ला रडत होता. फाशीचा लीव्हर ओढल्यानंतर जवळपास दोन तासांनीही रांगाची नाडी चालू असल्याचं डॉक्टरांनी नोंदवलं; शेवटी एका गार्डला खड्ड्यात उतरून त्याचे पाय ओढावे लागले, असा धक्कादायक तपशील आहे.
या केसच्या धक्क्याने देशभर बालसुरक्षा, अपहरण, लैंगिक अत्याचार आणि मृत्युदंडाच्या प्रश्नांवर व्यापक चर्चा सुरू झाली; अनेक दशकांनंतरही ‘रांगा‑बिल्ला’ ही नावं भारतीय गुन्हे इतिहासात क्रूरता आणि समाजाची संवेदनशीलता दोन्हीची प्रतीकं म्हणून उद्धृत केली जातात.
गीता‑संजयचा सन्मान आणि समाजाला मिळालेला कठोर धडा
या घटना समाजावर इतक्या खोलवर परिणाम करून गेल्या की पुढे भारतीय बालकल्याण परिषदेनं त्यांच्या नावाने “गीता चोप्रा पुरस्कार” आणि “संजय चोप्रा पुरस्कार” अशी शौर्य पुरस्कार योजना सुरू केली. ५ एप्रिल १९८१ रोजी दोघांना मरणोत्तर ‘किर्ती चक्र’ ने सन्मानित करण्यात आलं – त्यांच्या धैर्याला आणि संघर्षाला देशाची सर्वोच्च सलामी.
शेवटी एक विचार: आज आपण किती बदललो आहोत?
या प्रकरणानंतर दिल्लीतील पालकांनी मुलांना एकटे प्रवास करू न देणं, अनोळखी व्यक्तींच्या कारमध्ये बसू न देणं, रात्री उशिरा मुलांना बाहेर न पाठवणं – असे अनेक व्यवहारिक बदल केले. पोलिस आणि तपास यंत्रणांनीही फॉरेन्सिक सायन्सचा वापर, साक्षीदारांच्या तक्रारींची तातडीने दखल घेणं, आणि मुलांवरील गुन्हे अधिक गंभीरपणे हाताळणं यावर जोर दिला.
पण आज, जवळपास पाच दशकांनंतर, सोशल मीडिया, ओएलएक्स‑उबर‑शेअर राईड्स आणि अनोळखी लोकांशी ऑनलाइन संपर्काच्या काळात आपण खरोखर सुरक्षिततेचा धडा मनापासून शिकलो आहोत का?
अजूनही बातम्यांत मुलांवरचे अत्याचार, अपहरण, ट्रॅफिकमध्ये लिफ्ट घेऊन गायब झालेली किशोरवयीन मुलं दिसतात – मग प्रश्न असा उभा राहतो की, रांगा‑बिल्ला केससारख्या भीषण घटनांनंतरही आपण स्वतःला, आपल्या मुलांना आणि आपल्या शहरांना कितपत सुरक्षित ठेवण्यात यशस्वी ठरलो आहोत?
