Raman Raghav Serial Killer Crime Story: १९६० च्या दशकात मुंबईला धास्तावणारा ४१ हत्यांचा सीरियल किलर इंडियाचा जॅक द रिपर

१९६० चं दशक, तेव्हाचा बॉम्बे आणि फुटपाथवर झोपणाऱ्या हजारो मजुरांचं शहर अचानक भीतीच्या सावटाखाली गेलं होतं. रात्री झोप म्हणजे मृत्यूची चाहूल, कारण कुणालाही ठाऊक नव्हतं की कोणत्या झोपडपट्टीतून किंवा रस्त्यावरून पुढची प्रेतवाहिनी निघणार.
याच काळात उघड झाली ‘रमन रघव हत्याकांड’ ही मुंबईच्या गुन्हेगारी इतिहासातील सर्वात थरकाप उडवणारी कथा, ज्याला नंतर जगभरात ‘इंडियाचा जॅक द रिपर’ म्हणून ओळखलं जाऊ लागलं.

मुख्य घटना: काय, कोण, कधी, कुठे, कशी?

रमन रघव हा मूळचा दक्षिण भारतातील गरीब कुटुंबातील व्यक्ती, नंतर मुंबईत भटकंती करणारा, मानसिकदृष्ट्या विकृत आणि हिंसक प्रवृत्तीचा माणूस म्हणून ओळखला जाऊ लागला. १९६४–१९६८ दरम्यान तो विशेषतः उत्तर मुंबई व उपनगरांतील झोपडपट्ट्या, फुटपाथ आणि रेल्वे ट्रॅकजवळ राहणाऱ्या गरीब लोकांना लक्ष्य करत होता.

• बहुतेक बळी हे रात्री झोपेत असलेले मजूर, झोपडपट्टीतले रहिवासी किंवा फुटपाथवर झोपणारे भटक्या लोक होते.

• त्याच्या हत्येची पद्धत साधी पण अत्यंत क्रूर – लोखंडी रॉड, दगड, किंवा जड वस्तूने डोक्यावर वार करून जागच्या जागी ठार मारणे.

• अनेक घटनांमध्ये पोलिसांना जवळजवळ कोणताही स्पष्ट वैयक्तिक वैराचा पुरावा सापडत नव्हता, त्यामुळे या हत्या “random killings” वाटत होत्या.

हत्यांची मालिका पावसाळ्यात अधिक वाढत असल्याचे नोंदले गेले. पावसाळ्यात फुटपाथवर आणि पक्क्या झोपड्यांबाहेर झोपणाऱ्यांची संख्या वाढत असे, आणि याच काळात सलग मृतदेह सापडू लागल्याने “एकाच व्यक्तीचा हात आहे का?” असा प्रश्न पोलिसांसमोर उभा राहिला.

१९६८ मध्ये अखेर पोलिसांनी एका संशयिताला अटक केली, त्याचे नाव होते — रमन रघव. अटकेनंतर त्याने विविध ठिकाणी केलेल्या हत्यांचा मोठ्या प्रमाणात कबुलीजबाब दिल्याचे नोंदले गेले आहे.

पार्श्वभूमी: रमन रघव कोण होता?

माध्यमांच्या आणि पोलिस नोंदींच्या मते रमन रघव अनेक नावांनी ओळखला जायचा – Sindhi Talwai, Anna, Thambi, Veluswami इत्यादी. गावोगाव भटकंती, लहानसहान चोरी, हिंसक वर्तन यांचा त्याच्या भूतकाळात समावेश होता.

काही अहवालांनुसार त्याच्या वैयक्तिक आयुष्यात लैंगिक अत्याचार, कुटुंबातील तणाव आणि लांबचा गुन्हेगारी इतिहास होता, तर काही नोंदी त्याला बालपणापासूनच मानसिक अस्थिरतेशी झुंज देणारा व्यक्ती म्हणून वर्णन करतात.
त्याला तपासादरम्यान झालेल्या मानसोपचार चाचण्यांमध्ये परानॉइड स्किझोफ्रेनिया असल्याचे निदान करण्यात आले, म्हणजेच त्याला भ्रम, वेडगळ कल्पना आणि “सरकार माझ्या विरोधात आहे, मला मारून टाकेल” असे आवाज ऐकू येत असल्याचे तो सांगत असे.

न्यायालयीन कारवाई व शिक्षा

हत्यांच्या मालिकेनंतर मुंबई पोलिसांच्या विशेष पथकाने, फील्ड तपास, चौकशी आणि काही साक्षीदारांच्या मदतीने रमन रघवपर्यंत पोहोचल्याचे नोंदींतून दिसते. सुरुवातीच्या सुनावणीत त्याच्यावर अनेक हत्यांचे गुन्हे सिद्ध झाल्याने त्याला मृत्युदंड सुनावण्यात आला होता.

मात्र नंतर मानसोपचार तज्ञांच्या अहवालाच्या आधारे त्याची मानसिक स्थिती गंभीर असल्याचे नमूद झाले आणि ही शिक्षा बदलून आजीवन कारावास करण्यात आली. त्यानंतर तो बराच काळ कारागृह व मानसिक आरोग्य संस्थांमध्ये राहिला आणि शेवटी १९९० च्या दशकाच्या सुरुवातीला त्याचा मृत्यू झाल्याची नोंद आहे. (काही स्रोतांमध्ये १९९५ सालाचा उल्लेख आढळतो.)

मुंबईकरांवर आणि सामान्य नागरिकांवर परिणाम

“याचा सामान्य नागरिकांवर काय परिणाम होणार?” हा प्रश्न त्या काळी प्रत्येक गरीब, मजूर आणि झोपडपट्टीतील कुटुंबाला वेदनादायी वास्तव स्वरूपात भेडसावत होता.

• फुटपाथवर, झोपडपट्ट्यांत अथवा मोकळ्या जागेत रात्री झोपणं धोक्याचं बनलं; अनेकांनी रात्री जागून काढण्याचा किंवा एकत्र जमून झोपण्याचा मार्ग स्वीकारला.

• मुंबई पोलिसांवर प्रचंड दबाव वाढला; रात्रीच्या गस्तीत वाढ, झोपडपट्ट्यांत विशेष तपास, आणि नागरिकांना सतर्क राहण्याचे आवाहन करण्यात आले.

• ‘फुटपाथवर झोपणे’ हा आर्थिक मजबुरीचा प्रश्न असला, तरी या प्रकरणानंतर तो जीवितास धोकादायक ठरू शकतो, अशी सामूहिक जाणीव समाजात पसरली.

आजच्या वाचकासाठी या केसचे महत्त्व एवढेच नाही की हा एक थरारक क्राइम स्टोरी आहे; तर शहरातील दुर्लक्षित गरिबांवर होणाऱ्या हिंसेचा आणि मानसिक आरोग्याकडे दुर्लक्ष करण्याच्या परिणामांचा हा जिवंत धडा आहे.

महत्त्वाचे ठळक मुद्दे

• काळ: हत्यांची मालिका प्रामुख्याने १९६४–१९६८ या काळात, विशेषतः पावसाळी महिन्यांत नोंदली गेली.

• स्थान: तेव्हाचा बॉम्बे – झोपडपट्ट्या, उपनगरे, फुटपाथ आणि रेल्वे ट्रॅकजवळील वस्त्या.

• बळींची संख्या: विविध स्रोतांनुसार सुमारे ४१ हत्या रमन रघवशी जोडल्या जातात, काही ठिकाणी आकडा वेगळा आढळतो; म्हणून हा अंदाजित आकडा मानला जातो.

• टार्गेट: झोपेत असलेले गरीब, मजूर, भटक्या वस्तीतील लोक – बहुतेक वेळा कोणतेही वैयक्तिक वैर नसताना.

• पॅटर्न: डोक्यावर जोरदार प्रहार; घटनास्थळी सलग प्रकरणांचा समान पॅटर्न.

• अटक: १९६८ मध्ये मुंबई पोलिसांनी संशयित म्हणून ताब्यात घेतले आणि नंतर अनेक हत्यांचा कबुलीजबाब झाल्याचे नोंदले गेले.

• मानसिक आजार: परानॉइड स्किझोफ्रेनिया असल्याचे तज्ञांनी नोंदवले; आधारावर मृत्युदंडाची शिक्षा कमी होऊन आजीवन कारावास झाले.

• शेवट: कारागृह/मानसिक आरोग्य संस्थांमध्ये आयुष्य गेले, आणि १९९० च्या दशकात त्याचा मृत्यू झाला असे मुख्य नोंदी दर्शवतात.

तज्ज्ञांचा दृष्टिकोन

क्रिमिनॉलॉजी तज्ञांच्या मते रमन रघव केस हा भारतातील serial killings + severe mental illness या संगमाचा अत्यंत महत्त्वाचा ऐतिहासिक उदाहरण आहे. अनेक अभ्यासकांनी त्याला “visionary killer” म्हटले आहे – म्हणजेच काल्पनिक ‘आवाज’ किंवा ‘दैवी आदेश’ मिळत असल्याच्या भ्रमात मारक कृती करणारा गुन्हेगार.

या प्रकरणातून काही महत्त्वाचे मुद्दे उघड होतात:

• मानसिक आरोग्याकडे योग्य वेळी लक्ष न दिल्यास व्यक्ती हिंसक रूप धारण करू शकते, विशेषतः जर त्याच्या आजूबाजूला सामाजिक आधार नसेल.

• पोलिस यंत्रणेसाठी अशा “random” दिसणाऱ्या हत्यांमध्ये गुन्हेगार शोधणे आव्हानात्मक असते; त्यासाठी पॅटर्न अॅनालिसिस आणि क्रिमिनल प्रोफाइलिंग सारख्या आधुनिक पद्धतींची गरज भासते.

पुढे काय घडलं आणि आज याकडे कसं पाहिलं जातं?

रमन रघवच्या मृत्यूनंतरही त्याची केस अनेक दशकांनंतर पुन्हा चर्चेत आली – विशेषतः डॉक्युमेंटरी, लेखमाला आणि अनुराग कश्यप दिग्दर्शित ‘Raman Raghav 2.0’ या चित्रपटानंतर. या चित्रपटात जरी थेट वास्तविक घटनांची पुनर्रचना नसली, तरी त्या काळातील भीती, एका सायकोपॅथची मानसिकता आणि शहरावरचा परिणाम सिनेमाटिक पद्धतीने दाखवण्याचा प्रयत्न केला आहे.

आज, मुंबईच्या गुन्हेगारी इतिहासाचा आढावा घेताना रमन रघव केस हा एक टर्निंग पॉइंट मानला जातो. पोलिस तपास पद्धती, मानसिक आजारांकडे पाहण्याचा दृष्टीकोन आणि मीडिया क्राइम कव्हरेज या तिन्ही स्तरांवर या प्रकरणाने नवीन प्रश्न उपस्थित केले.

निष्कर्ष

रमन रघव हत्याकांड ही केवळ एक “थरारक गुन्हेगारी कथा” नाही; तर शहरातील सर्वात दुर्लक्षित, आवाज नसलेल्या वर्गावर – फुटपाथवर झोपणाऱ्या सामान्य नागरिकांवर – झालेल्या अमानवी हिंसेची आठवण आहे. त्याचबरोबर, मानसिक आरोग्य व्यवस्था, पोलिस यंत्रणा आणि न्यायव्यवस्था या तिन्ही संस्थांसाठी हा केस एक कठीण पण महत्त्वाचा धडा ठरला, जो आजही क्राइम रिसर्च आणि सायकोलॉजी अभ्यासात वारंवार उधृत केला जातो.